Gen Z-क्रान्ति नेपालमा: युवाहरूले संसद जलाए, प्रधानमन्त्रीले राजीनामा दिए -- अब हाम्रो देश कहाँ जाँदैछ?

नेपाल अहिले इतिहासकै एक महत्वपूर्ण मोडमा छ। सामाजिक मिडिया प्रतिबन्धका कारण सुरु भएको युवापुस्ताको विरोधले झन्डै राजनीति र अर्थतन्त्रका पुरा संरचनाहरू हल्लाइरहेको छ। यो पोस्टमा हामी विवरणमा जानेछौँ, के भयो, युवाहरूले के माग गरे, र अब नेपालले भविष्यमा कसरी अघि बढ्नेछ।

१. के भयो — आन्दोलनको पृष्ठभूमि

सोशल मिडिया प्रतिबन्ध: सरकारले फेसबुक, YouTube, WhatsApp, X जस्ता प्लेटफर्महरूमा कडाइ गरेका थिए, जुन सजिलै मात्रै टेक्नोलोजी विरोध मात्र थिएन, युवाहरूका लागि अभिव्यक्ति र सम्वादका माध्यम बन्द गरिनु थियो।
रूखिएको भ्रष्टाचार र असमानता: युवा आन्दोलनलाई सुरुमा सामाजिक मिडिया प्रतिबन्धले बाले पनि, भावनाहरू छिट्टै बढेर व्यापक भ्रष्टाचार, सम्पत्ति असमानता र राजनैतिक अपारदर्शिताको विरुद्धमा परिणत भयो।
प्रदर्शन र हिंसा: विरोध समूहमध्ये युवाहरूले सडकमा झण्डै सबै ठाउँमा प्रदर्शन गरे, संसद भवनमा प्रवेश गरे र हिंसात्मक गतिविधिहरू देखिए।
प्रधानमन्त्रीको राजीनामा: ती दबाब र आन्दोलनपछि, प्रधानमन्त्री के. पी. शर्मा ओलीले आफ्नो पदबाट राजीनामा दिए।
नयाँ बालब्यवस्था: आन्दोलनपछि सुषिला कार्की लाई अन्तरिम प्रधानमन्त्री नियुक्त गरियो, यो नेपालको इतिहासमा पहिलो महिला प्रधानमन्त्री हुन्।

२. आन्दोलनका मुख्य मागहरू

पारदर्शिता र जवाफदेयता — राजनैतिक नेताहरूबाट जवाफदेयता चाहियो, भ्रष्टाचार नियन्त्रण होस् भन्ने माग मुख्य थियो।
युवाहरूलाई आवाज दिने प्लेटफर्म — मिडियालाई बन्द गर्ने कदमले देखायो कि शक्तिले युवा आवाज दबाउने प्रयास गरिरहेको छ।
राजनीतिक संरचनामा परिवर्तन — केही युवा र प्रदर्शनकारीहरूले पुराना पार्टी‐राजनीतिमा विश्वास तोड्दै नयाँ संरचनात्मक परिवर्तन चाहेका छन्।
नयाँ चुनाव र पुनर्निर्माण — स्थायित्व कायम गर्न र लोकतान्त्रिक पुनर्निर्माणका लागि आइन्दा चुनाव र आर्थिक पुनर्बढोत्तरी आवश्यक छ।

३. यो आन्दोलनको अर्थ के हो — हाम्रो देशका लागि

राजनीतिक चेतना बढेको छ: नेपाली युवाहरू अब केवल मतदाताहरू होइनन् — उनीहरू सक्रिय राजनीतिक सहभागी बनेका छन्।
इलेक्ट्रोनिक/डिजिटल लोकतन्त्रको सम्भावना: युवाहरूले परम्परागत सडक प्रदर्शन मात्र गरेनन्, डिजिटल बैठकहरू, अनलाइन डिस्कोर्स-जस्ता माध्यममा पनि भाग लिएका छन्।
अर्थतन्त्रमा असर: आन्दोलनले अस्थिरता निम्त्याएको छ, व्यावसायिक विश्वास घटेको छ, लगानी अवरुद्ध भएको छ, र विश्व बैंकले आर्थिक वृद्धि दरमा न्यूनता आउने चेतावनी दिएको छ।
नयाँ नेतृत्व शैली: सुषिला कार्कीको नियुक्तिले देखायो कि युवा आन्दोलनले पुराना संरचनामा चुनौती दिएको छ र नयाँ प्रकारको नेतृत्व सुहाएको छ।

४. चुनौतिहरू र जोखिमहरू

सुरक्षा र हिंसा: प्रदर्शन हिंसामा परिणत हुँदा जनहानि र समृद्धिको लागि खतरा बढेको छ।
राजनीतिक अस्थिरता: सरकारले बारम्बार परिवर्तन भोगेको छ, र नयाँ चुनाव नहुँदा अस्थिरता रहिरहने डर छ।
आर्थिक पुनर्निर्माणको भार: आन्दोलनले आर्थिक संरचनामा धक्का लगाएको छ, पुनर्निर्माणका लागि बजेट, विदेशी सहयोग, र घरेलु लगानी आवश्यक छ।
निर्णय प्रक्रियामा विभाजन: युवा जुन परिवर्तन चाहन्छन् र परम्परागत नेताहरूले जुन शैली अपनाउँछन्, त्यो बीच तालमेल मिलाउन सजिलो छैन।

५. भविष्यको बाटो (के हुन सक्छ?)

नयाँ चुनाव: मार्च २०२६ मा सम्भावित चुनावले नयाँ राजनीतिक युगको सुरूवात गर्न सक्छ।
पारदर्शी नीति निर्माण: युवा सहभागी हुने फोरमहरू, अनलाइन बहस प्लेटफर्महरू, र खुला नीति संवादात्मक प्रक्रिया स्थापित गर्न सकिन्छ।
आर्थिक पुनर्बढोत्तरी कार्यक्रम: नयाँ बजेट र पुनर्निर्माण कोषका माध्यमबाट काम सिर्जना, पूर्वाधार निर्माण र युवा उद्यमितालाई प्राथमिकता दिन सकिन्छ।
नवप्रविधि र डिजिटल लोकतन्त्र: Discord जस्ता डिजिटल माध्यम प्रयोग गरेर नागरिक सहभागीता, निर्णय-प्रक्रिया र जवाफदेयता कायम गर्न सकिन्छ।
शिक्षा र जागरूकता: युवाहरूलाई नागरिक शिक्षा, राजनीतिक शिक्षा र सञ्चार क्षमता प्रदान गरेर उनीहरूको आवाजलाई संस्थागत रूपमा समावेश गर्न सकिन्छ।

निष्कर्ष

यो Gen Z–क्रान्ति नेपालका लागि केवल एउटा विरोध होइन, यो धेरैका लागि नयाँ युगको शुरुवात हो। यो आन्दोलनले देखायो कि युवा शक्ति मात्र फुटबल स्क्रिनमा पोस्ट गर्ने छैनन्, उनीहरू देशको भविष्य लेख्न चाहन्छन्। अस्थिरता र जोखिम छन्, तर परिवर्तनका अवसर पनि छन्।

यदि हामी यसलाई बुद्धिमानीपूर्वक ह्यान्डल गर्न सक्छौं भने, यो आन्दोलनले नेपालको राजनीति र विकासलाई नयाँ दिशा दिन सक्छ।